જ્યોતિ સંઘ

જ્યોતિ સંઘ મહિલાઓના સશક્તિકરણ માટે કામ કરતી સંસ્થા છે. તેની સ્થાપના મૃદુલા સારાભાઇએ 1934માં કરી હતી.

મૃદુલા સારાભાઇ પર મહાત્મા ગાંધીનો પ્રભાવ હતો અને જવાહરલાલ નેહરૂ તેમના આદર્શ હતા. બાળપણમાં તેઓ કોંગ્રેસના બાળ કાર્યકર ગ્રુપમાં કાર્યરત હતાં જેને વાનરસેના કહેવામાં આવતું અને તેઓ સત્યાગ્રહીઓ માટે પાણી અને સંદેશો લઇને જતા. તેમણે કોંગ્રેસ સેવાદળમાં જોડાઇને વિદેશી સામાન અને કપડાના બહિષ્કારના કાર્યક્રમો કર્યા હતાં. મીઠા સત્યાગ્રહમાં તેમની ભૂમિકા બદલ બ્રિટીશ સરકારે તેમને કેદ પણ કરેલાં.

તેમણે અન્ય મહિલાઓ સાથે 1934માં જ્યોતિ સંઘની સ્થાપના કરી હતી. તેની સ્થાપનાનો પાયો મહાત્મા ગાંધી દ્વારા નાખવામા આવ્યો હતો. જ્યોતિ સંઘે મહિલાઓને શિક્ષણ, કૌશલ્ય વિકાસ અને ઉદ્યોગ સાહસિકતા માટે સપોર્ટ કરીને સશક્ત બનાવી હતી. વર્તમાન વિષયો પર ખુલીને બોલવાની મહિલાઓને છૂટ હતી અને લેક્ચર માટે તજજ્ઞોને બોલાવવામા આવતા હતા. જે મહિલાઓ ઘરેલૂ હિંસાનો ભોગ બની હતી તેમને પણ જ્યોતિ સંઘે વિશેષ મદદ કરી હતી. મહિલાઓને જાહેર જીવનમાં લાવવા માટે આ સંસ્થાએ મહત્વનો ભાગ ભજવ્યો છે. ભારત છોડો આંદોલન સમયે પણ જ્યોતિ સંઘની મહિલાઓએ સક્રિય રહી હતી.

એનજીઓની જૂની બિલ્ડિંગમાં જ્યોતિ સંઘ વિકાસ યાત્રા મ્યૂઝિયમ છે જેમાં આઝાદીની ચળવળ સમયે મહિલાઓની ભાગીદારી કેવી હતી તે અંગે પ્રદર્શન મૂકવામા આવ્યું છે. મૃદુલા સારાભાઇના સત્યાગ્રહથી લઇને જેમણે ગન પોઇન્ટ પર રહેલી એક મહિલાનો જીવ બચાવ્યો હતો તેવા ચારુબેન યોદ્ધા સહિત ઘણી મહિલા સત્યાગ્રહીઓના યોગદાનને આ મ્યૂઝિયમમાં રજૂ કરવામા આવ્યું છે.