દરિયાપુર દરવાજા

સલ્તનતના સૈનિકો અને લાવ-લશ્કર સલામત રીતે પસાર થઈ શકે તે ઉદ્દેશ્યથી દરિયાપુર દરવાજાની રચના કરવામાં આવી હતી. આ દરવાજાનું નામ દરિયા ખાનના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે, જેની કબર આજે પણ હયાત છે અને તેને ગુજરાતમાં સ્થિત સૌથી મોટી કબર માનવામાં આવે છે. સમગ્ર ગુજરાતમાં કોટા પથ્થરની ઇંટો અને ચૂનાના મોર્ટારના મિશ્રણથી બનાવવામાં આવેલો ગુંબજ બીજી એકપણ કબરમાં જોવા મળતો નથી.

દરિયાપુર દરવાજા એ બીજા કિલ્લાનું વિસ્તરણ છે, જેને સેના અને લાવ-લશ્કરને પસાર થવાના હેતુથી બનાવવામાં આવ્યો હતો. અનેક ગણનાપાત્ર વ્યક્તિઓની વચ્ચે દરિયા ખાનને સુલતાન મોહમ્મદ બેગડાના સલાહકારો અને મંત્રીઓમાં એક વિશિષ્ટ સ્થાન આપવામાં આવ્યું હતું કારણ કે તે સુલતાનનો બાળપણનો મિત્ર હતો.

જ્યારે આપણે દરિયાપુર દરવાજાની વાત કરીએ ત્યારે આઝમ ખાન અને મુઆઝમ ખાનને અચૂક યાદ કરવા જ પડે, જેમણે માત્ર ચૂનાના મોર્ટારનો સૌથી મોટો ગુંબજ જ નહોતો બનાવ્યો, પરંતુ તેમણે અન્ય કેટલીક આર્કિટેક્ચરલ સાઇટ્સ માટે પણ કામ કર્યું હતું.

આ બંને પર્શિયન ભાઈઓએ સુલતાન મોહમ્મદ બેગડા માટે મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા નિભાવી હતી, કારણ કે સુલતાનને હંમેશાં એક જીવંત શહેર વિકસિત કરવામાં અને તેનું આધિપત્ય કરવામાં રસ હતો. એવું ભાગ્યે જ બન્યું હશે કે સુલતાનની જાણમાં કોઈ નિર્જન સ્થળ કે મકાન આવ્યું હોય, જેને ત્યજી દેવામાં આવ્યું હોય અને સુલતાને તેને પુનઃ સ્થાપિત કરવા માટે કોઈ કાર્યવાહી ન કરી હોય. જર્મન ટ્રાવેલર માન્ડેલ્સ્લોએ કરેલી એક નોંધ મુજબ, જ્યારે આપણે મેદાન-એ-શાહીમાં ઉગેલા સંતરા અને લીંબુના ઝાડ જોઇએ ત્યારે સુલતાનનો ફળો માટેનો પ્રેમ એકદમ પ્રતીકાત્મક લાગે છે.

દરવાજાઓ લોખંડનો ઢોળ ચડાવેલા લાકડાના બનેલા છે. આ ત્રણ પથ્થરોની કમાનોનું બનેલું પ્રવેશદ્વાર છે. આ દરવાજો સૌથી ઊંચો છે, જેની ઊંચાઈ બાવીસ ફૂટ છે અને જેની છતનું પ્લેટફોર્મ 30x11ના કદનું છે.

દરિયા ખાન ઘુમ્મટ (સૌથી મોટા ગુંબજ માળખા સાથેની કબર)ની મુલાકાત લેવા જેવી છે. આ સ્થળ સાથે પેરાનોર્મલ (અલૌકિક) પ્રવૃત્તિઓ સંકળાયેલી હોવાની લોકવાયકાઓ છે.