ગુજરાત વિદ્યાપીઠ

ગુજરાત વિદ્યાપીઠ મહાત્મા ગાંધી દ્વારા સ્થાપિત કરવામાં આવેલી શૈક્ષણિક સંસ્થા છે, જેમાં શૈક્ષણિક મકાનો, લાયબ્રેરી, હોસ્ટેલ્સ, રમત-ગમતની સુવિધાઓ અને ટ્રાયબલ એટલે કે આદિજાતિ મ્યુઝિયમ છે.

મહાત્મા ગાંધી દ્વારા વર્ષ 1920માં ગુજરાત વિદ્યાપીઠની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. આ વિદ્યાપીઠની સ્થાપનાનો ઉદ્દેશ બ્રિટિશ પ્રભાવથી સ્વતંત્ર હોય તેવી એક મોડલ સંસ્થાનું નિર્માણ કરવાનો હતો. ગાંધીજી ઇચ્છતા હતા કે તેમની વિદ્યાપીઠ યુવાનોને રાષ્ટ્રના પુનઃનિર્માણના કાર્ય માટે તૈયાર કરે અને ‘હિંદ સ્વરાજ’ એટલે કે તેમના સપનાના ભારતનું નિર્માણ કરવામાં તેમને માર્ગદર્શન આપે. પ્રોફેસર એ.ટી. ગિડવાણી વિદ્યાપીઠના સ્થાપક વાઇસ ચાન્સેલર હતા. ગાંધીજી પછી, સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ, ડૉ. રાજેન્દ્ર  પ્રસાદ અને મોરારજી દેસાઈએ વિદ્યાપીઠના ચાન્સેલર તરીકે સેવાઓ આપી હતી.

વર્ષ 1930થી 1935ના નાગરિક અસહકાર આંદોલન અને 1942થી 1945ના ભારત છોડો આંદોલન દરમિયાન વિદ્યાપીઠ અસ્થાયી રૂપથી બંધ કરી દેવામાં આવી હતી. આ બંને સમયગાળા દરમિયાન વિદ્યાપીઠના સ્ટાફના સભ્યો અને વિદ્યાર્થીઓએ સ્વતંત્રતા સંગ્રામમાં ભાગ લીધો હતો.

દાયકાઓથી, વિદ્યાપીઠમાં ઘણી કોલેજો બનાવવામાં આવી છે.

આજે આ વિદ્યાપીઠ ભારત સરકારના ચાર્ટર સાથેની એક રાષ્ટ્રીય યુનિવર્સિટીઓમાંની એક છે અને સેવાલક્ષી શિક્ષણના ગાંધીજીના આદર્શોને પ્રોત્સાહન આપવામાં માંગે છે.

અનેક બિલ્ડીંગો સાથેનું વિદ્યાપીઠનું કેમ્પસ ખૂબ જ વિશાળ છે. કેમ્પસમાં આવેલી હોસ્ટેલ સૌથી શ્રેષ્ઠ બિલ્ડીંગોમાંની એક છે, જેમાં વૃક્ષોથી ભરેલું આંગણું છે તેમજ સ્તંભો અને પ્રવેશદ્વાર પર કોરિંથિયન કેપિટલ્સ બનાવવામાં આવ્યા છે.

ટ્રાયબલ મ્યુઝિયમ, ટ્રાયબલ રિસર્ચ એન્ડ ટ્રેનિંગ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાં આવેલું છે, જેની સ્થાપના વર્ષ 1962માં કરવામાં આવી હતી. આ મ્યુઝિયમ ગુજરાતના વિવિધ આદિજાતિ સમૂહોના જીવનને ડાયોરમા, કલાકૃતિઓ, વાસણો, મહોરાઓ, સૂચનાત્મક પેનલો, સાધનો, કૃષિ ઉપકરણો અને ફોટાઓના માધ્યમથી પ્રદર્શિત કરે છે.