કવિ દલપતરામ ચોક

કવિ દલપતરામ ચોક જાણીતા ગુજરાતી કવિ, સંસ્કૃ વિદ્વાન દલપતરામ ડાહ્યાભાઇ તરવડીના સન્માનમાં બનાવવામા આવ્યો છે જ્યાં તેમની મૂર્તિ પણ લગાવવામા આવી છે. કવિ દલપતરામ એક સમાજ સુધારક પણ હતા જેમણે જાતિ પ્રથાના બંધનો અને બાળ લગ્ન વિશે ઘણું લખ્યું છે. વિધવા પુન:લગ્ન અંગે તેમણે વેનચરિત્ર નામની કવિતા લખી છે.

ગુજરાતી કવિ દલપતરામ (1820-1898) એક સંસ્કૃત વિદ્વાન હતા જેમનો જન્મ વઢવાણમાં થયો હતો. તેઓ બ્રાહ્મણ હતા અને સંસ્કૃત અને વ્રજભાષાના પ્રખર વિદ્વાન હતા. 24 વર્ષની ઉંમરે સંસ્કૃતના અભ્યાસ માટે તેઓ અમદાવાદ આવ્યા હતા અને અહીં એલેક્ઝાન્ડર કિનલોચ ફોર્બ્સ નામનો બ્રિટિશ વહીવટદાર તેમની પાસે ગુજરાતી શીખવા આવતો હતો.  ફોર્બ્સ અમદાવાદ માટે બ્રિટિશ કોલોનીનો અધિકારી હતો. દલપતરામ વ્રજભાષામાં કવિતા લખતા અને ફોર્બ્સે તેમને ગુજરાતીમાં કવિતા લખવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. ફોર્બ્સે ગુજરાતી વર્નાક્યુલર સોસાયટીની સ્થાપના કરીને ગુજરાતી સાહિત્યના પ્રચાર પ્રસારની શરૂઆત કરી હતી. દલપતરામ અને ફોર્બ્સ સમગ્ર ગુજરાતનો પ્રવાસ કરીને મૌખિક અને લેખિત સાહિત્ય એકઠું કરતા હતા. ફોર્બ્સ દ્વારા પ્રભાવિત થઇને દલપતરામે તેમના સમાજ સુધારણા તેમજ પ્રોદ્યોગિક વિકાસ અંગેના વિચારો સમજાય તેવા પદ્ય દ્વારા રજૂ કર્યા હતા. તેઓ સરકારમાં સુધારણાઓ અંગે પણ હકારાત્મક હતા.

દલપતરામે નોંધપાત્ર કામગીરી કરી છે જેમાં 1849માં પ્રકાશિત લક્ષ્મી નાટક ગુજરાતીમાં પ્રથમ આધુનિક નાટક હતું જે ગ્રીક નાટક  પ્લુટસ પરથી પ્રેરિત હતું. તેમણે સંસ્કૃતનો અભ્યાસ સ્વામિનારાયણ મંદિરમાં કર્યો હતો. સ્વામિનારાયણ પંથના સ્થાપક સહજાનંદ મહારાજે તેમને મહાકવિનું બિરૂદ આપ્યું હતું. દલપતરામના પુત્ર નાનાલાલ દલપતરામ પણ જાણીતા ગુજરાતી કવિ હતા.

જે ઘરમાં કવિ દલપતરામ રહેતા તે 2001માં તૂટી પડ્યું હતું અને ત્યાં હવે ખુલ્લો ચોક છે અને કવિ દલપતરામની પ્રતિમા મુકવામા આવી છે જેનું અનાવરણ 2001માં કરવામા આવ્યું હતું. ચોકની પાછળ જે મકાન છે તે તેમના વાસ્તવિક મકાનની પ્રતિકૃતિ છે.