કાંકરિયા તળાવ

કાંકરિયા તળાવ એ અમદાવાદના સૌથી પ્રખ્યાત ફરવાલાયક સ્થળોમાંનું એક છે. આ તળાવ શહેરનું મનોરંજનનું કેન્દ્ર છે. 15મી સદીમાં બાંધવામાં આવેલા આ વિશાળ તળાવની પાળ પર સુંદર સેન્ડસ્ટોન એટલે કે પથ્થરોનું કામ છે, ખાસ કરીને સ્લુઇસ દરવાજાઓ પાસે કોતરણી કરેલા ઇનલેટ્સ છે, જે કોટ વિસ્તારમાં આવેલી મસ્જિદ અને મકબરાઓમાં થયેલા કોતરણીકામની યાદ અપાવે છે.

ત્યાં આવેલા પગથિયાઓ તળાવ સુધી લઈ જાય છે અને ત્યાં મંડપોની પણ વ્યવસ્થા છે, જે છાંયો આપે છે. તળાવની મધ્યમાં એક દ્વીપ સમાન બગીચો આવેલો છે, જે નગીનાવાડી તરીકે ઓળખાય છે. પથ્થરના બનેલા પુલ દ્વારા નગીનાવાડી સુધી પહોંચી શકાય છે.

લગભગ 600 મીટર પહોળા આ કાંકરિયા તળાવમાં કુતુબ-ઉદ્દીન અહેમદ શાહ બીજાના શાસન દરમિયાન ખોદકામ કરવામાં આવ્યું હતું, જેણે ગુજરાતની સલ્તનત પર 1451 થી 1458 સુધી શાસન કર્યું હતું. તે સમયે આ તળાવ હોઝ-એ-કુતુબ તરીકે ઓળખાતું હતું. વર્ષાઋતુ દરમિયાન આ તળાવ પાણીથી ભરાઈ જતું હતું, જે શુષ્ક મહિનાઓ દરમિયાન શહેરના લોકોની પાણીની જરૂરિયાત પૂરી કરતું હતું.

1950 અને 60ના દાયકા સુધીમાં, તળાવની આસપાસ પ્રાણીસંગ્રહાલય, બાળકોના મનોરંજન માટે પાર્ક, બગીચાઓ અને અન્ય સુવિધાઓનો વિકાસ થતા, આ તળાવ મનોરંજનના ક્ષેત્ર તરીકે લોકોમાં લોકપ્રિય બનવા લાગ્યું. તળાવના કાંઠે ખાણી-પીણીના વિવિધ સ્ટ્રીટ સ્ટોલ્સ લાગી ગયા અને ઘણા ખાદ્યપદાર્થ વિક્રેતાઓ ત્યાં આવી ગયા.

વર્ષ 2008માં રાજ્ય સરકાર દ્વારા કાંકરિયા લેકફ્રન્ટ રિડેવલપમેન્ટ પ્રોજેક્ટ હાથ ધરવામાં આવ્યો, જેમાં આ સુંદર મજાના તળાવની સાથે-સાથે ત્યાંની સુવિધાઓના ધોરણોમાં પણ સુધાર કરવામાં આવ્યો. વર્ષ 2008થી કાંકરિયા તળાવની આસપાસ સહેલાણીઓને આકર્ષવા માટે વિવિધ પ્રકારના આકર્ષણો ઉમેરવામાં આવ્યા છે.

લેકફ્રન્ટ પાર્કમાં પ્રવેશ માટે એક ભવ્ય પ્રવેશદ્વાર બનાવવામાં આવ્યું છે, જેને એ રીતે ડિઝાઈન કરવામાં આવ્યું છે કે તે ગુજરાત સલ્તનતના સ્થાપત્યને પ્રદર્શિત કરે છે. પદયાત્રીઓ માટે લેકફ્રન્ટ સહેલગાહનું એક સુંદર સ્થળ છે. બાળકો માટે આ ખૂબ જ અનુકૂળ પાર્ક છે, જ્યાં અટલ એક્સપ્રેસ નામની ટોય ટ્રેન બનાવવામાં આવી છે અને બાળકોને રમવા માટેનો વિસ્તાર પણ છે. આ પાર્કમાં બગીચાઓ અને ફુવારાઓ બનાવવામાં આવ્યા છે.

થોડે આગળ જતાં, દોરડાંથી બાંધેલો એક મોટો બલૂન આવેલો છે. આ બલૂન સાથે બંધાયેલા બાસ્કેટમાં તમે બેસીને બલૂનની મદદથી આકાશમાં ઊડી શકો છો અને અમદાવાદ શહેરનો શાનદાર અને નયનરમ્ય નજારો માણી શકો છો. ત્યાં નજીકમાં તમે તળાવની ફરતે ચક્કર લગાવવા માટે એક સેગવે, એટલે કે બે પૈડાવાળું એક સંતુલિત વાહન ભાડે કરી શકો છો. કાંકરિયા તળાવ પર તમે અનેક પાણી સંબંધિત વિવિધ એક્ટિવિટીઝ અને નૌકાવિહારનો આનંદ માણી શકો છો. લેકફ્રન્ટ પાર્કમાં વિવિધ પ્રકારના આકર્ષણો છે, જેવાંકે ઇમ્પોર્ટેડ હાર્નેસ પહેરીને ઝાડ પર ચડવું, મિનિ-ગોલ્ફ, મિરર મેઝ વગેરે.

લેકફ્રન્ટની બાજુમાં બનાવવામાં આવેલું કિડ્ઝ સિટી બાળકો માટે એક નાનકડી બાળદુનિયા સમાન છે, જ્યાં તેમના માટે ફાયર-સ્ટેશન, પોસ્ટ ઓફિસ, પોલીસ સ્ટેશન, આઇસક્રીમ ફેક્ટરી અને અન્ય સંસ્થાઓના આવા માઇક્રો વર્ઝન એટલે કે નાના સંસ્કરણો બનાવવામાં આવ્યા છે, જ્યાં તેઓ યથાર્થવાદી ભૂમિકા ભજવીને તેના માધ્યમથી જરૂરી પાઠ શીખે છે.

ત્યાં એક પુલ બનાવવામાં આવ્યો છે, જે નગીનાવાડી સુધી લઇ જાય છે. ઉર્દુ ભાષામાં નગીનાવાડી શબ્દનો શાબ્દિક અર્થ થાય છે ‘સુંદર બગીચો’!

તળાની સામે કમલા નહેરૂ હિલ ગાર્ડન ઝૂઓલોજિકલ પાર્ક આવેલો છે, જે ભારતમાં એવા પ્રાણીસંગ્રહાલયોમાંનું એક છે, જ્યાં સૌથી વધુ મુલાકાતીઓ આવે છે. આ પ્રાણીસંગ્રહાલય અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન દ્વારા વર્ષ 1950માં શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું, જેના સૌપ્રથમ સુપ્રિન્ટેન્ડન્ટ સ્વ. શ્રી રૂબિન ડેવિડ હતા. ડેવિડ દ્વારા પ્રત્યેક પ્રાણીમાં લેવામાં આવતી રૂચિ, ઓછાં ફ્લેમિંગોને ઉછેરવાનો ઝૂનો બ્રિડીંગ રેકોર્ડ, પાણીની દેખરેખ અને વિવિધ લુપ્તપ્રાય પ્રજાતિઓનો સંગ્રહ તેમજ અનેક સસ્તનધારી પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓના અલ્બિનો (પૂર્ણ સફેદ રંગના) નમૂનાઓને જાળવી રાખવાના પોતાના રેકોર્ડને કારણે આ પ્રાણીસંગ્રહાલય ખૂબ જ પ્રખ્યાત થયું. આ પ્રાણીસંગ્રહાલયમાં તમે મોટી બિલાડીઓ, શાકાહારી પ્રાણીઓ, વાંદરાઓ, પક્ષીઓ અને સરિસૃપ વર્ગના પ્રાણીઓને જોઇ શકો છો. આ ઝૂનું સૌથી ગૌરવપૂર્ણ કલેક્શન છે નિકોબાર કબૂતરોનું પાંજરૂં!

પ્રાણીસંગ્રહાલયની નજીક બાલવાટિકા આવેલી છે, જે બાળકો માટેનો પાર્ક છે. આ પાર્કમાં મિરર મેઝ અને અન્ય આકર્ષણો આવેલાં છે. આ બાલવાટિકામાં રસપ્રદ માહિતી આપતું એક નેચરલ હિસ્ટ્રી મ્યુઝિયમ પણ છે, જ્યાં સ્ટફ કરેલા પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓને તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાનમાં દર્શાવતા ડાયરોમાસ પણ બનાવવામાં આવ્યા છે. ત્યાં બટરફ્લાય પાર્ક પણ બનાવવામાં આવ્યો છે. આ બગીચો પતંગિયાઓ માટે નિવાસસ્થાન બનાવવાના હેતુથી લેન્ડસ્કેપ કરવામાં આવ્યો છે. ફૂલોની આસપાસ ઉડતાં પતંગિયાઓને નિહાળવા માટે આ ઉદ્યાનની ફરતે એક લટાર ચોક્કસ મારી શકો છો.