માણેક બુર્જ

માણેક બુર્જ અમદાવાદનો સૌથી જૂનો કોઠો છે જે એલિસબ્રિજના છેવાડે સ્થિત છે. હવે આ બ્રિજ સ્વામી વિવેકાનંદ બ્રિજ તરીકે ઓળખાય છે.

અણહિલવાડ પાટણની જગ્યાએ જ્યારે સુલતાન અહેમદ શાહે નવા અમદાવાદ શહેરને ગુજરાતની રાજધાની તરીકે વસાવવાનું નક્કી કર્યું ત્યારે તેમણે તેમના આધ્યાત્મિક સલાહકાર શેખ અહેમદ ખટ્ટુ ગંજ બક્ષ, કાઝી અહેમદ અને મલિક અહેમદની હાજરીમાં ભદ્ર કિલ્લાનો પાયો નાખ્યો હતો. સાબરમતી નદીના પૂર્વ કાંઠે બનેલો માણેક બુર્જ એ અમદાવાદનો પાયાનો કોઠો છે. તેમાં એક વાવ અને નહાવાનું સ્થળ છે જ્યાં સાબરમતી નદીમાંથી એક ખાસ ચેનલ દ્વારા પાણી આવતું. નદીના વહેણ બદલાતા તેનો ઉપયોગ બંધ થયો હતો.

મે 1989માં અમદાવાદ મ્યૂનિસિપલ કોર્પોરેશન દ્વારા એલિસબ્રિજ, માણેક બુર્જ અને સાબરમતી નદીના કિનારે કુદરતી પાણીના નીકને રક્ષિત સ્થળો તરીકે જાહેર કર્યા હતા. 1999માં જ્યારે એલિસબ્રિજમાં સુધારો કરીને તેને પહોળો કરવામા આવ્યો ત્યારે આ કોઠાનો એક ભાગ તોડવામા આવ્યો હતો પરંતુ સ્મારકનું 1999માં જ પુનસ્થાપન કરવામા આવ્યું હતું. ત્યારબાદ આ બ્રિજને સ્વામી વિવેકાનંદ બ્રિજ તરીકે ઓળખવામા આવે છે.

15મી સદીના પ્રસિદ્ધ હિન્દુ સંત માણેકનાથના નામ પરથી માણેક બુર્જ નામ પડ્યું છે. માણેકનાથના અનુયાયીઓને નાથ પરિવાર કહેવાય છે જેઓ અમદાવાદના સ્થાપના દિવસે તેમજ દશેરાએ માણેક બુર્જ પર ધ્વજ ફરકાવી પ્રાર્થના કરે છે. જે મધ્યયુગીન દિવાલો વચ્ચે અમદાવાદ વસ્યું હતું તેમાંથી અમુકના અવશેષો હજુ છે જેમાં આ કોઠો પણ એક છે.