પંચકુવા દરવાજા

"પંચકુવા" નો શાબ્દિક અર્થ થાય છે પાંચ કૂવા. અલબત્ત, એવું કહેવાય છે કે જ્યારે અંગ્રેજોએ વેપાર અને વાહનવ્યવહારના હેતુ માટે "પાંચકુવા દરવાજા" બાંધ્યા ત્યારે શહેરનું કદ વિકસ્યું ત્યારે તેની સાથે સાથે વિકાસના નામે વિસ્તારના ચહેરા પરથી પાંચ કૂવાઓ અદૃશ્ય થઈ ગયા તે પહેલાં. આજે કુવાઓનું સ્થાન ચર્ચાસ્પદ છે જો કે સ્થાનિકો અને ઈન્ડોલોજિસ્ટ્સ અનુસાર તે હજુ પણ ઓળખી શકાય તેવું છે.

1871માં રેલ્વે સ્ટેશન સુધી સરળતાથી પહોંચવા માટે બનાવવામાં આવ્યું હતું. પોઇન્ટેડ કમાનોના ત્રણ પ્રવેશદ્વાર. જ્યારે શહેરનું કદ વધ્યું ત્યારે આ દરવાજો બાંધવામાં આવ્યો હતો. બોમ્બે પ્રેસિડેન્સી હેઠળ અમદાવાદ ઉત્તરીય વિભાગનું હબ અને જિલ્લો હતું. તે ઘણી બધી વેપારી આવક ધરાવતો વિસ્તાર હતો જેમાં માત્ર રેશમ, દાળ અને મુખ્ય તેલના બીજ જ નહીં પરંતુ અન્ય ચીજવસ્તુઓનો પણ સમાવેશ થતો હતો. મુખ્ય કોમોડિટીઝ હેઠળ હોવા. કાલુપુર રેલ્વે સ્ટેશનથી ટ્રાફિકને હળવો કરવા માટે બોમ્બે પ્રેસિડેન્સીના તત્કાલીન ગવર્નર સર વિલિયમ રોબર્ટ સીમોર વેસી ફિટ્ઝગેરાલ્ડ એંગ્લો આઇરિશ રાજકારણી અને વસાહતી વહીવટકર્તા દ્વારા મંજૂર કરાયેલું અચાનક પગલું હતું.

એ ભૂલવું ન જોઈએ કે પંચકુવા દરવાજાનું નિર્માણ થયું તે પહેલાં આ સ્થળ માત્ર અંગ્રેજોનું જ વ્યાપારીક હિત ધરાવતા નહોતા, પરંતુ લગભગ 150 વર્ષ પહેલાં અમૃતવર્ષિની વાવ, જેને પંચકુવા સ્ટેપવેલ અથવા કટખુની વાવ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે પંચકુવા દરવાજા પાસે એક પગથિયું છે. . અમૃતવર્ષિની વાવ 1723 માં દેવનાગરી અને ફારસી શિલાલેખ (વિક્રમ સંવત 1779/A.H. 1135) મુજબ સ્ટેપવેલમાં પૂર્ણ થઈ હતી. તે રઘુનાથદાસ, દિવાન દ્વારા હૈદર કુલી ખાનને બાંધવામાં આવ્યું હતું, જેઓ 1721-1722માં શહેરમાં તેમના રોકાણ દરમિયાન ગુજરાતના ગવર્નર હતા, ત્યારે અંગ્રેજોને દરવાજો બાંધવાની તક મળી તેના લગભગ 150 વર્ષ પહેલાં સખાવતી હેતુ માટે. પાંચકુવામાં તે દિવસોમાં કડિયા, કુંભાર, પથ્થરના કામદારો, લાકડાના વેપારી, સુથારો સહિત 2000 થી વધુ લોકો રહે છે, ભોજન કરાવવામાં આવતું હતું અને હા સૌથી અગત્યનું આ બધા લોજ અથવા બેચરાજી માતાનું મંદિર જે ભિખારીઓને પણ ભોજન કરાવતા હતા.

રઘુનાથદાસ, હૈદર કુલી ખાનના ગુજરાતના દિવાન અને તેમની સખાવતી પ્રવૃત્તિઓમાં ઘણી સરાઈનો સમાવેશ થતો હતો અને કુશળ મજૂરો અને શ્રીમંત વેપારીઓ માટે નાના લોજ કેસ્ટિલ આવાસનું ઘર હતું. જેનો પાછળથી ઔદ્યોગિકીકરણ દરમિયાન પુનઃવિકાસ થયો.

અગાઉ ઉલ્લેખ કર્યા મુજબ પંચકુવા અથવા અમૃતવર્ષિની વાવ આ સ્થાન સાંપ્રદાયિક સૌહાર્દનું મુખ્ય ઉદાહરણ હતું. સ્થાનિક લોકોએ ખાસ કરીને વરિષ્ઠ નાગરિકોએ અમારા ક્ષેત્રીય ઇન્ટરવ્યુ દરમિયાન ઉલ્લેખ કર્યો છે કે લોકો અહીં ખૂબ જ સંવાદિતા સાથે રહેવાનો ઉપયોગ કરે છે, એવું માનવામાં આવે છે કે મુસ્લિમ મહિલાઓએ હિજાબનો અભ્યાસ કરવો જોઈએ (એટલે ​​કે માત્ર આંખો ખુલ્લી રાખીને પોતાને ઢાંકવા માટે ઘણી વખત બિન-મુસ્લિમ મહિલાઓ દ્વારા મદદ કરવામાં આવતી હતી. કૂવામાંથી પાણી અને કૂવામાંથી પગથિયા. તે એક પ્રકારની રોજિંદી વિધિ હતી જેણે અમદાવાદની કોસ્મોપોલિટન ભાવનાને હંમેશા ઊંચી રાખી હતી.

મારા ઈન્ટરવ્યુ દરમિયાન 68 વર્ષના યુસુફ ભાઈ, દરવાજાની બાજુમાં જ તાડપત્રીની દુકાનના માલિક તેમના યુવાનીના દિવસોને યાદ કરે છે જ્યારે તેમણે પાંચેય કૂવાઓ અને તેમના મિત્ર રાજા કાકા જેઓ તાજેતરમાં સાથે રમતા ગુજરી ગયા હતા.

પોઇન્ટેડ કમાનોના ત્રણ પ્રવેશદ્વાર, મધ્ય એક 18 ફૂટ પહોળો અને 28 ફૂટ ઊંચો; અને દરેક બાજુનો પ્રવેશદ્વાર 7 ફૂટ પહોળો અને 19 ઊંચો છે.

£1115 (INR 11,450) ના ખર્ચે, રેલ્વે સ્ટેશનની સરળ ઍક્સેસ માટે 1871 માં બનાવવામાં આવ્યું હતું.

ભાગ્યે જ શણગારેલી, અમૃતવર્ષિની વાવ તેની એલ આકારની યોજના માટે નોંધપાત્ર છે અને તેની ડિઝાઇન સરળ છે. તેની ત્રણ માળ છે અને તે 50 ફૂટથી વધુ ઊંડી છે. બે માળે અને કુટા (પેવેલિયન ટાવર) માં કૂવાના શાફ્ટની પહેલાં સ્વાસ્થ્યવર્ધક કમાનો વિવિધ આકાર ધરાવે છે. શાફ્ટમાં એડજ્યુટન્ટ્સ કોર્ટની દિવાલ સુંદર રીતે કોતરેલી છે.

કટખુની વાવ એ બેશક જીવંત વારસો છે. વાવના અનુયાયીઓ દ્વારા L આકારની પેટર્ન ગુજરાતના જળ વારસામાં ભાગ્યે જ જોવા મળે છે.

મુલાકાતીઓ માટે નોંધો:
-અમૃતવર્ષિની વાવ દરવાજાની બાજુમાં છે.
-જો તમે શહેર વિસ્તારને રસ્તાઓમાં વહેંચાયેલો જોવા માંગતા હો, તો નાની સીડીઓ ઉપર ચઢવાથી તમે પક્ષીઓના નજારા માટે દરવાજાની છત પર લઈ જશો.
- સૌથી મોટું સાયકલ બજાર તંદુરસ્ત સાયકલ સવાર માટે સારી ખરીદી છે કારણ કે પંચકુવામાં તેના માટે ગુજરાતમાં સૌથી મોટું જથ્થાબંધ બજાર છે.
- તાડપત્રી અને તાડપત્રી બેગ અથવા રોલ કેનવાસની દુકાનો પણ ત્યાં છે અને ફરીથી તેઓ સૌથી મોટા જથ્થાબંધ બજાર પણ ધરાવે છે.