પારસી અગિયારી અને હોલ્સ ઓફ અમદાવાદ

અમદાવાદમાં પારસી અગિયારી છે જે પારસીઓનું પ્રાર્થના પૂજન માટેનું અગ્નિ મંદિર છે. પારસી અગિયારી સહીત અન્ય સંસ્થાઓનું ખમાસામાં 1800ની મધ્યમાં નિર્માણ કરવામા આવ્યું હતું. અમદાવાદમાં આવેલા બે અગ્નિ મંદિર પૈકી તે એક છે.

પારસી લોકો ઝોરોસ્ટ્રિયન હતા જેમને ધાર્મિક દમનના લીધે પર્શિયા (ઇરાન) છોડવું પડ્યું હતું. તેઓ એક હજાર વર્ષ પહેલા દક્ષિણ ગુજરાત આવ્યા હતા અને સુરતમાં તેમણે વિકાસ સાધ્યો હતો. 1600 અને 1700ના ગાળામાં અહીં બ્રિટિશ, ડચ અને અન્ય યુરોપીયન ફેક્ટરીઓ હતી અને તે સમયે તેને બોમ્બે કહેવામા આવતું હતું. મુંબઇમાં 1800ના ગાળામાં પેટીટ, વાડીયા અને ટાટા જેવા પારસી પરિવારો તે સમયે મોટા ઉદ્યોગપતિ બન્યા હતા.

સ્વ. રાશિદ મેદોરાએ તેમના અમદાવાદના પારસીઓ અંગેના પુસ્તકમાં પારસીઓના અમદાવાદ આવવા અંગેનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. તે પ્રમાણે 1780માં ખાન જહાં દરવાજાથી પારસીઓ અમદાવાદમાં પ્રવેશ્યા હતા. 1800ના મધ્ય સુધીમાં શહેરમાં થોડાઘણા પારસી હતા. મુંબઇથી પારસી લોકો અમદાવાદમાં સરકારી નોકરી મેળવવા આવતા હતા અને કાપડમિલોની શરૂઆત થયા બાદ મુંબઇથી મોટી સંખ્યામાં તેઓ આવવા લાગ્યા હતા. તેમણે 1890ની આસપાસ અમદાવાદમાં કાપડ ઉત્પાદન શરૂ કર્યું હતું અને ત્યારબાદ 1900ના ગાળામાં રસાયણ, ફુડ અને પીણાના વ્યવસાય શરૂ કર્યા હતા.

પારસી અગિયારી 1840માં ખૂલ્લું મૂકવામા આવ્યું હતું પરંતુ 1975માં પૂરના લીધે તે ક્ષતિગ્રસ્ત થઇ જતા 1977માં તેનું ફરી સમારકામ કરવામા આવ્યું હતું. ખમાસામાં પારસી પંચાયત ભવન પણ આ પરિસરમાં જ સ્થિત છે.

બીજી પારસી અગિયારી કાંકરિયા તળાવા પાસે સ્થિત છે. કાંકરિયામાં આવેલો ઝોરોસ્ટ્રિયન હોલ પારસીઓના મેળાવડા માટે એક મહત્વનું કેન્દ્ર છે.